قالب ریژه طلا یکی از روش‌های پیشرفته و دقیق ریخته‌گری فلزات گران‌بهاست که با استفاده از قالب‌های فلزی یا گرافیتی و بهره‌گیری از نیروی جاذبه (ریخته‌گری ثقلی)، امکان تولید قطعات ظریف، دقیق و بدون تخلخل را فراهم می‌کند. این قالب‌ها به‌ویژه در تولید مصنوعات طلا مانند پلاک، شمش، مدال، قطعات تزئینی و اجزای نیم‌ساخته طلا کاربرد دارند.

قالب‌های ریژه در صنعت طلا معمولاً از گرافیت با دانسیته بالا ساخته می‌شوند تا در برابر حرارت مقاوم، غیرواکنشی نسبت به فلز مذاب، و دارای خواص هدایت حرارتی بالا باشند. این ویژگی‌ها موجب می‌شود شکل‌دهی طلا با دقت بالا، سرعت مطلوب و کمترین ضایعات انجام شود. همچنین، به دلیل قابلیت استفاده چندباره از این قالب‌ها، صرفه‌جویی اقتصادی چشمگیری در تولید انبوه به دست می‌آید.

در مجموع، قالب ریژه طلا روشی صنعتی، مقرون‌به‌صرفه و بسیار دقیق برای تولید قطعات طلایی با کیفیت بالا و تکرارپذیری دقیق است.

چنانچه قصد خرید عمده طلا آب‌شده یا شمش طلای ریژه را دارید، می‌توانید به وب‌سایت زریال گلد مراجعه کرده و از خدمات تخصصی آن بهره‌مند شوید.

قالب ریژه چیست؟

قالب ریژه، ابزاری فلزی و قابل استفاده مجدد است که جهت ریخته‌گری گرانشی فلزات طراحی شده است. این قالب‌ها بسته به نوع قطعه، می‌توانند یک‌تکه یا چندتکه باشند و معمولاً به سیستم‌های گرمایش، خنک‌کننده، و تهویه مجهز می‌شوند. شکل‌دهی دقیق، دوام بالا، قابلیت بازتولید و کیفیت سطحی عالی از جمله ویژگی‌های بارز قالب‌های ریژه هستند.

ریخته‌گری ریژه چیست؟

ریخته‌گری ریژه یا ریخته‌گری در قالب دائمی (Permanent Mold Casting) فرآیندی است که در آن فلز مذاب تحت نیروی گرانش طبیعی به درون قالبی فلزی و مقاوم ریخته می‌شود. برخلاف روش‌هایی مانند دایکست که از فشار بالا برای تزریق استفاده می‌کنند، در ریژه‌ریزی تنها از نیروی وزن مذاب بهره گرفته می‌شود. قالب‌های مورد استفاده در این فرآیند معمولاً از فولاد، چدن یا گرافیت ساخته می‌شوند و می‌توانند چندصد بار مورد استفاده قرار گیرند.

این روش به‌ویژه برای قطعاتی با شکل نسبتاً ساده و نیاز به خواص مکانیکی بالا و سطحی صاف، گزینه‌ای اقتصادی و دقیق محسوب می‌شود.

تفاوت قالب ریژه و قالب دایکست:

• در ریژه مذاب به‌صورت آزاد وارد قالب می‌شود، اما در دایکست با فشار بالا تزریق می‌گردد.
• هزینه قالب ریژه معمولاً کمتر از دایکست است.
• عمر قالب دایکست ممکن است بیشتر باشد اما برای قطعات خاص و بزرگ، قالب ریژه به‌صرفه‌تر است.

مراحل آموزش ریخته‌گری ریژه

ریخته‌گری در قالب ریژه فرآیندی ساختارمند است و شامل مراحل زیر می‌باشد:

آماده‌سازی قالب

قبل از شروع فرآیند، قالب باید تمیز، خشک و تا دمای مشخصی گرم شود. این دما بسته به نوع آلیاژ متفاوت است. همچنین لایه‌ای از روان‌ساز یا پوشش جداکننده جهت جلوگیری از چسبیدن فلز به قالب اعمال می‌شود.

نصب ماهیچه‌ها

اگر قطعه دارای حفره داخلی یا فرم خاص باشد، از ماهیچه‌هایی از جنس فلز یا ماسه استفاده می‌شود که درون قالب نصب می‌گردند.

ریختن مذاب

فلز مذاب که می‌تواند طلا، نقره، آلومینیوم یا سایر فلزات باشد، با دمای مناسب و به‌آرامی در قالب ریخته می‌شود تا از تلاطم و اکسیداسیون جلوگیری گردد.

پر شدن قالب

طراحی دقیق سیستم راهگاهی موجب می‌شود که مذاب بدون حبس هوا و با کمترین تلاطم، به‌صورت یکنواخت قالب را پر کند. این مرحله در کیفیت نهایی بسیار اثرگذار است.

انجماد و سرد شدن

سرعت انجماد در قالب‌های ریژه بالا است و این موضوع منجر به شکل‌گیری ساختاری ریزدانه، مستحکم و با سطحی صاف در قطعه نهایی می‌شود.

باز کردن قالب

پس از سرد شدن کامل قطعه، قالب باز می‌شود. مکانیزم بازشدن ممکن است دستی یا نیمه‌اتوماتیک باشد و بر اساس طراحی، قطعه در نیمهٔ ثابت یا متحرک قالب باقی می‌ماند.

خارج کردن قطعه

با استفاده از ابزار مناسب یا فشار هوا، قطعه از قالب جدا شده و جهت بازرسی و پرداخت ارسال می‌گردد.

بازرسی و آماده‌سازی مجدد قالب

قطعه باید از نظر تخلخل، ترک، حفره یا اعوجاج بررسی شود. در صورت تأیید کیفیت، قالب برای سیکل بعدی تمیز، روان‌کاری و گرم می‌شود.

انواع قالب‌های ریخته‌گری ریژه

در فرآیند ریژه‌ریزی، قالب‌ها بسته به کاربرد، نوع آلیاژ، تعداد تولید و نوع قطعه دارای طراحی و ساختارهای متفاوتی هستند. در ادامه با متداول‌ترین انواع قالب‌های ریژه آشنا می‌شویم.

قالب چدنی ریژه

این نوع قالب از چدن خاکستری یا چدن داکتیل ساخته می‌شود و به‌دلیل انتقال حرارت مناسب، انتخابی اقتصادی برای تولید انبوه قطعات سنگین‌تر است. مقاومت سایشی بالا، پایداری ابعادی و قابلیت ماشین‌کاری از مزایای آن محسوب می‌شود. قالب چدنی نیازمند پیش‌گرمایش دقیق و نگهداری منظم است.

قالب فولادی ریژه

در مواردی که دقت بالا، سختی بیشتر و طول عمر طولانی مد نظر باشد، قالب‌های فولادی انتخاب می‌شوند. این نوع قالب نسبت به چدن گران‌تر است اما در برابر شوک حرارتی و فشارهای مکانیکی عملکرد بهتری دارد. فولادهای گرم‌کار (مانند H13) معمولاً برای این نوع قالب‌ها استفاده می‌شوند.

قالب گرافیتی ریژه چیست؟

قالب گرافیتی به‌دلیل خواص منحصر‌به‌فرد خود مانند مقاومت در برابر شوک حرارتی، ضریب انبساط پایین، و روان‌کاری طبیعی، در ریخته‌گری فلزات گران‌بها مانند طلا و نقره کاربرد زیادی دارد. این قالب‌ها به سطح نهایی قطعه جلای خاصی می‌بخشند و بدون نیاز به پوشش جداکننده مورد استفاده قرار می‌گیرند. اگرچه طول عمر آن‌ها کمتر از قالب‌های فلزی است، اما در تولید قطعات دقیق و با ارزش بالا، بسیار کاربردی هستند.

قالب ترکیبی (هیبریدی)

در برخی کاربردها از ترکیب چند متریال مانند چدن و گرافیت یا فولاد و سرامیک استفاده می‌شود تا خواص بهینه حاصل گردد. این قالب‌ها برای تولید قطعات خاص با الزامات دقیق طراحی می‌شوند.

طلای آب‌شده چیست و چه ارتباطی با قالب ریژه دارد؟

طلای آب‌شده به طلایی گفته می‌شود که از ذوب طلاهای دست‌دوم، مستعمل یا قطعات نیم‌ساخته به‌دست می‌آید و به‌عنوان ماده اولیه در فرآیندهای ریخته‌گری، از جمله قالب ریژه، کاربرد گسترده‌ای دارد. در این روش، طلا پس از ذوب در کوره، وارد قالب‌های ریژه گرافیتی یا فلزی می‌شود و به‌شکل شمش، پلاک یا قطعات خاص شکل می‌گیرد. استفاده از طلای آب‌شده باعث کاهش هزینه‌های تولید و بهبود بازیافت طلا در کارگاه‌های تولیدی می‌شود.

برای آشنایی کامل با مفهوم، کاربردها و نکات خرید طلای آب‌شده، پیشنهاد می‌کنیم مقاله طلای آب‌شده چیست؟ را در وب‌سایت زریال گلد مطالعه کنید.