همه چیز درباره مالیات بر عایدی سرمایه؛ از نرخ تا معافیت‌ها

مقدمه

مالیات بر عایدی سرمایه در سال‌های اخیر از یک «ایده سیاستی» به «قانون مصوب و ابلاغ‌شده» تبدیل شده و اکنون یکی از داغ‌ترین کلیدواژه‌های اقتصادی برای خانوارها، فعالان بازارها و کسب‌وکارهاست. این پایه مالیاتی (Capital Gains Tax یا CGT) به‌جای آن‌که دارایی شما را سالانه هدف قرار دهد، صرفاً روی «سود حاصل از فروش» برخی دارایی‌های مشخص تمرکز می‌کند؛ یعنی همان فاصله قیمت خرید و فروش (پس از کسر هزینه‌های قابل قبول و در برخی موارد تعدیل تورمی). هدف قانون‌گذار از CGT کنترل سفته‌بازی‌های کوتاه‌مدت، کاهش تقاضای کاذب در بازارهایی مثل مسکن، خودرو، طلا و ارز و هدایت نقدینگی به سمت فعالیت‌های مولد است. در همین چارچوب، برای کاربرانی که قصد خرید انلاین طلا به‌منظور تنوع‌بخشی یا پوشش ریسک دارند، ثبت شفاف معاملات و نگهداری مستندات هزینه‌ای اهمیت بیشتری پیدا می‌کند طبق متن ابلاغی «قانون مالیات بر سوداگری و سفته‌بازی» که مشتمل بر ۲۸ ماده است، این قانون در ۱۴ مرداد ۱۴۰۴ ابلاغ شد و دامنه شمول، معافیت‌ها و چارچوب اجرایی آن مشخص گردید. نرخ‌ها به‌صورت پلکانی و معکوس با مدت‌زمان نگهداری تعیین می‌شود؛ معاملات کوتاه‌مدت با نرخ‌های بالاتر و نگهداری بلندمدت با نرخ‌های پایین‌تر یا حتی معافیت همراه است. این مقاله، یک راهنمای کاربردی و جامع است تا از مفهوم تا محاسبه، از نرخ‌های ۱۴۰۴ تا معافیت‌ها و زمان اجرا را با مثال‌های ساده، نکات اجرایی و پرسش‌های پرتکرار مرور کنید.

مفهوم مالیات بر عایدی سرمایه چیست؟

مفهوم مالیات بر عایدی سرمایه ساده است:

وقتی دارایی مشمول را گران‌تر از قیمت خرید می‌فروشید، «عایدی» (Gain) ایجاد می‌شود و بخش یا تمام آن مشمول مالیات می‌گردد. CGT «مالیات بر ثروت» نیست که هر سال از اصل دارایی بگیرد؛ فقط وقتی می‌فروشید مالیات می‌دهید. مطابق رویه‌های رایج دنیا، عایدی برابر است با قیمت فروش منهای قیمت خرید و هزینه‌های مرتبط (کارمزد رسمی، هزینه نقل‌وانتقال، کارگزاری‌ها، عوارض قانونی و…)، و در برخی نظام‌ها تعدیل تورم نیز اعمال می‌شود تا «سود واقعی» مبنا قرار گیرد. قانون اخیر ایران هم به‌طور کلی با تکیه بر سود و مدت نگهداری، معاملات مکرر و کوتاه‌مدت را نشانه رفته است. به‌علاوه، این مالیات با «مالیات بر درآمد جاری» یا «مالیات بر ارزش افزوده» متفاوت است: درآمد حقوق و اجاره و… قواعد دیگری دارد، VAT بر مصرف در زنجیره تولید/توزیع اخذ می‌شود؛ اما CGT تنها هنگام فروش دارایی‌های خاص اخذ می‌شود. برای درک بهتر، اگر خودرویی را ۲۰۰ میلیون بخرید و یک سال بعد ۲۵۰ میلیون بفروشید، «۵۰ میلیون» عایدی است و نرخ CGT بر همین سود اعمال می‌شود.